EEN KERK VOOR HEEL DE STAD

De Sint-Janskerk dankt haar bekendheid vooral aan de Goudse glazen, maar in dit boek staat het parochieleven centraal. Hoewel Gouda - naar de maatstaven van de tijd - een tamelijk grote stad was, was er toch maar een parochiekerk. Het beleid van stads- en kerkbestuur was er dan ook op gericht de Sint-Janskerk werkelijk als bedehuis voor alle Gouwenaars te laten functioneren. In het enorme gebouw stond een vijftigtal altaren, die werden onderhouden door ambachtsgilden, geestelijke broederschappen en vooraanstaande families. Aan deze altaren waren tientallen priesters verbonden, van wie het boek een groepsportret schildert. Maar de regie berustte bij kerkmeesters en andere lekenbestuurders.

Het boek probeert een zo nauwkeurig mogelijk beeld van vermogen en inkomsten van de kerk te reconstrueren; de kerk was arm. Andere thema''s zijn de liturgie aan hoofd- en zijaltaren, de bediening van de sacramenten, de kunstvoorwerpen, muziek en belichting die in de eredienst een rol speelden, de kerk als begraafplaats en als ruimte waar de doden werden herdacht, en de armenzorg.

De parochie wordt gevolgd gedurende de laatste decennia van de vijftiende en het grootste deel van de zestiende eeuw. In die tijd deden zich twee ingrijpende veranderingen voor. Rond 1520 maakten de vele middeleeuwse heiligendevoties plaats voor een verering die zich op Christus concentreerde. De bijbel werd als het ware nieuw ontdekt, maar zonder dat men de katholieke moederkerk vaarwel zei. De tweede overgang was natuurlijk de invoering van de Reformatie na de aansluiting van Gouda bij de Opstand in 1572. Maar in de herinnering van de parochianen heeft vooral de grote kerkbrand van 1552 blijvende indruk gemaakt.