AAN DE FRONTIERE GELEGEN

De reformatie verliep in de zestiende eeuw bijzonder chaotisch voor de bewoners van Eemland in het noordoosten van de huidige provincie Utrecht. Belangrijkste oorzaak hiervan was het feit dat Eemland in deze periode een frontgebied was. Vanaf de jaren 1520 werd dit gebied geteisterd door de strijd tussen Karel V en de Gelderse hertogen, die beiden het Nedersticht aan hun bezit wilden toevoegen. En later, vanaf 1572, door de strijd in de Nederlandse opstand. De gevolgen voor de bevolking waren rampzalig. Dorpen werden verwoest, bewoners waren regelmatig op de vlucht.

Tot 1572 ontstonden in Eemland nauwelijks protestantse groepen, met uitzondering van Bunschoten waar de doperse beweging enige aanhang kreeg. Rond 1600 werd de situatie weer enigszins leefbaar. De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden die toen ontstond erkende als bevoorrechte kerk alleen de Gereformeerde Kerk. Maar in Eemland bezetten predikanten zonder enige opleiding de kansels terwijl priesters overal rondtrokken om mensen te trekken.

Na 1600 kwam er langzamerhand enige orde in het kerkelijk leven, zowel aan rooms-katholieke als aan gereformeerde zijde. Maar in 1619 werden bijna alle gereformeerde predikanten in Eemland uit hun ambt gezet, omdat zij remonstrants waren. Nog een keer, in 1629, werd Eemland geteisterd door een keizerlijk leger, dat na enkele weken weer verdween. Toen uiteindelijk in 1650 de stofwolken van de strijd waren opgetrokken bleken de Gereformeerde Kerk en de Rooms-Katholieke Kerk zich in ongeveer gelijke aantallen te hebben ontwikkeld in Eemland.